VBĐVN.vn - Kiểm soát tàu cá ngay từ cảng, kết hợp dữ liệu VMS, VNFishbase giúp lực lượng kiểm ngư chủ động nhận diện nguy cơ, ngăn vi phạm từ bờ, góp phần chống khai thác IUU.

Không chờ tàu ra biển mới kiểm tra

Bên cạnh tuần tra, kiểm tra, kiểm soát trên biển, Chi cục Kiểm ngư Vùng I đã triển khai một cách làm mới, đó là kiểm soát tàu cá ngay tại các cảng cá, khu neo đậu, kết hợp kiểm tra thực địa với khai thác dữ liệu giám sát hành trình tàu cá (VMS), VNFishbase để “lọc tàu cá có nguy cơ vi phạm”. Bước đầu, cách làm này cho thấy hiệu quả, giúp lực lượng kiểm ngư chủ động phát hiện, xác minh và tham mưu xử lý những tàu cá không đủ điều kiện hoạt động hoặc có nguy cơ vi phạm ngay từ bờ.

Cụ thể, 8 tháng đầu năm 2026, Chi cục Kiểm ngư Vùng I đã triển khai nhiều đợt trinh sát tại các cảng cá, khu neo đậu có lượng tàu cá tập trung lớn trên Vịnh Bắc Bộ. Qua rà soát, đối chiếu thông tin, lực lượng kiểm ngư “lọc” được 219 tàu cá có nguy cơ vi phạm cao, tập trung tại các khu vực Ninh Cơ, Lạch Bạng, Bạch Long Vĩ và Trân Châu.

Tại khu vực cửa sông Ninh Cơ (Ninh Bình), 49 tàu cá có nguy cơ vi phạm được ghi nhận, trong đó có tàu mất kết nối VMS, hết hạn đăng kiểm, hết hạn giấy phép khai thác và một số tàu mất kết nối VMS nhưng vẫn có dấu hiệu đi khai thác.

Tại Lạch Bạng (Thanh Hóa), qua rà soát 31 tàu có nguy cơ vi phạm, trong đó đáng chú ý có 13 tàu mất kết nối VMS, 8 tàu quá hạn đăng kiểm, 4 tàu hết hạn giấy phép khai thác và 12 tàu có nghề khai thác thực tế không tương thích với nghề ghi trong giấy phép.

Bạch Long Vĩ là địa bàn ghi nhận số tàu có nguy cơ vi phạm cao nhất, với 129 tàu. Trong đó, 56 tàu sai nghề, 42 tàu mất kết nối VMS, 17 tàu quá hạn đăng kiểm, 8 tàu hết hạn giấy phép khai thác; ngoài ra còn phát hiện tàu không có dữ liệu VMS, không có thông tin trên VNFishbase và trường hợp nghi ngờ sử dụng biển số giả.

Tại cảng cá Trân Châu (Hải Phòng), lực lượng kiểm ngư lọc 20 tàu có nguy cơ vi phạm, chủ yếu liên quan đến sai nghề, mất hoặc không có dữ liệu VMS, thiếu thông tin trên VNFishbase và không bảo đảm số đăng ký tàu.

Điểm đáng chú ý là những dấu hiệu vi phạm được nhận diện khi tàu còn đang neo đậu tại cảng. Từ việc quan sát thực tế, ghi nhận số đăng ký, nghề khai thác đến đối chiếu dữ liệu VMS, VNFishbase, lực lượng Kiểm ngư có thể sớm xác định những tàu cần tiếp tục kiểm tra, xác minh, qua đó tạo thêm một lớp kiểm soát trước khi tàu rời cảng ra khơi.

“Bắt” dấu hiệu vi phạm từ dữ liệu

Điểm mới trong cách làm của Chi cục Kiểm ngư Vùng I là kết hợp chặt chẽ giữa nắm tình hình thực địa tại cảng cá với khai thác dữ liệu quản lý tàu cá. Đây là cách tiếp cận giúp lực lượng kiểm ngư chủ động sàng lọc đối tượng, thay vì chờ tàu ra biển mới phát hiện vi phạm.

Cách làm được thực hiện theo một quy trình liên hoàn. Các đoàn công tác trực tiếp đến cảng cá, quan sát, ghi nhận thông tin tàu cá đang neo đậu và lập danh sách để tra cứu, đối chiếu với dữ liệu VMS, VNFishbase, đồng thời kết hợp các biện pháp nghiệp vụ kiểm ngư khác. Từ đó, lực lượng kiểm ngư “lọc tàu cá có nguy cơ vi phạm”, tập trung vào những trường hợp có dấu hiệu bất thường để tổng hợp, báo cáo và phối hợp với cơ quan chức năng, địa phương kiểm tra, xác minh, xử lý theo quy định.

Không chỉ đi từ thực địa đến dữ liệu, quy trình này còn được thực hiện theo chiều ngược lại. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường qua dữ liệu VMS, VNFishbase, cán bộ Kiểm ngư Vùng I có thể trực tiếp đến cảng cá để kiểm tra, đối chiếu với tình trạng thực tế của tàu, qua đó phát hiện và làm rõ vi phạm.

Sự kết hợp giữa dữ liệu và kiểm tra thực địa đã biến VMS, VNFishbase từ nguồn thông tin theo dõi tàu cá thành công cụ hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động kiểm ngư. Ngược lại, những thông tin thu thập tại cảng giúp kiểm chứng dữ liệu trên hệ thống, tạo cơ sở để lực lượng chức năng nhận diện sớm tàu cá có nguy cơ vi phạm và ngăn chặn từ trước khi tàu xuất bến.

Tạo thêm một “lớp kiểm soát” từ bờ

Trong 8 tháng đầu năm 2026, song song với hoạt động tại cảng cá, Chi cục Kiểm ngư Vùng I đã thực hiện 8 đợt tuần tra bằng tàu kiểm ngư và 3 đợt bằng xuồng quanh đảo Bạch Long Vĩ; quan sát 869 tàu cá, kiểm tra 386 tàu, phát hiện 92 tàu vi phạm và lập 102 biên bản hành chính. Chi cục đã ban hành 54 quyết định xử phạt với tổng số tiền 2,697 tỷ đồng.

Đáng chú ý, qua công tác tại các cảng cá, khu neo đậu, Chi cục đã phát hiện, tham mưu xử lý khoảng 100 tàu cá không đủ điều kiện hoạt động, tàu mất VMS dài ngày nhưng có nguy cơ đi khai thác tại khu vực Lạch Bạng và Ninh Cơ. Kết quả này cho thấy việc đưa hoạt động kiểm ngư đến cảng cá đã bước đầu phát huy hiệu quả, tạo thêm một “lớp kiểm soát” trước khi tàu cá rời bờ.

Trong bối cảnh một số tàu cá có xu hướng hoạt động ven bờ, vùng lộng để giảm chi phí nhiên liệu, trong khi một bộ phận tàu tìm cách né tránh kiểm tra trên biển, kiểm soát từ bờ giúp lực lượng chức năng chủ động hơn trong phòng ngừa và ngăn chặn vi phạm.

Thực tế triển khai cho thấy kiểm ngư tại cảng cá không thay thế tuần tra trên biển mà bổ trợ cho nhau, hình thành phương thức kiểm soát nhiều tầng. Nếu trên biển, lực lượng kiểm ngư trực tiếp phát hiện, kiểm tra và xử lý vi phạm, thì tại cảng cá, thông tin thực địa kết hợp với dữ liệu VMS, VNFishbase giúp sớm nhận diện những tàu có nguy cơ, từ đó tổ chức kiểm tra, xác minh và phối hợp xử lý.

Nam Cận - Phương Ngọc (nongnghiepmoitruong.vn)