VBĐVN.vn - Đặc khu Cô Tô đang siết chặt công tác bảo vệ môi trường, xử lý rác thải đại dương, hướng tới mục tiêu xây dựng vùng biển đảo xanh, sạch và phát triển bền vững.

Giữa mênh mang sóng nước của biển trời Đông Bắc, những bãi cát trắng trải dài ở đặc khu Cô Tô không chỉ là tài sản du lịch, mà còn là không gian sinh tồn của hàng nghìn người dân gắn đời mình với biển. Nhưng phía sau vẻ đẹp ấy là áp lực ngày càng lớn từ rác thải nhựa, rác thải đại dương và những hệ lụy môi trường do tốc độ phát triển du lịch, dịch vụ biển gia tăng nhanh chóng.

Từ những buổi ra quân nhặt rác trên bãi biển, các mô hình tái chế trong trường học đến mục tiêu xử lý 100% rác thải đại dương được đưa vào Nghị quyết Đại hội Đảng bộ đặc khu nhiệm kỳ 2025-2030, Cô Tô đang cho thấy quyết tâm chuyển mình mạnh mẽ trong hành trình giữ biển xanh cho hôm nay và mai sau.

Áp lực rác thải giữa đảo ngọc

Những năm gần đây, du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của đặc khu Cô Tô. Trong nhiệm kỳ 2020-2025, địa phương đón khoảng 1,2 triệu lượt khách, doanh thu du lịch ước đạt 3.000 tỷ đồng. Những con số tăng trưởng ấy mang lại nguồn lực phát triển đáng kể cho địa phương, song đồng thời cũng đặt môi trường biển trước sức ép chưa từng có.

Ông Đinh Đức Minh, Phó Chủ tịch UBND đặc khu Cô Tô, chia sẻ: “Có những hôm bãi biển còn sạch đẹp, sáng hôm sau đã kín rác. Nếu không xử lý kịp thời sẽ ảnh hưởng rất lớn đến môi trường và hình ảnh du lịch của đảo”.

Không giống các đô thị đất liền, xử lý rác ở đảo là bài toán khó bởi chi phí vận chuyển lớn, quỹ đất hạn chế, điều kiện thời tiết khắc nghiệt và công nghệ xử lý phải phù hợp với địa hình biển đảo. Chỉ một cơn bão mạnh cũng có thể cuốn theo hàng tấn rác từ ngoài khơi trôi dạt vào các bãi tắm.

Trong khi đó, phần lớn người dân địa phương vẫn sống dựa vào biển thông qua khai thác thủy sản, nuôi trồng và dịch vụ du lịch. Biển sạch không chỉ là câu chuyện môi trường, mà còn là “nồi cơm” của cả cộng đồng.

Chị Phạm Thị Ngà, ngư dân khu 2, đặc khu Cô Tô, đã có hơn 20 năm gắn bó với nghề biển. Mỗi chuyến tàu ra khơi, ngoài việc đánh bắt, chị còn mang theo chiếc vợt để thu gom rác nổi trên mặt nước.

“Rác mắc vào lưới là hỏng cả mẻ cá. Dọn rác cũng là giữ sinh kế cho mình thôi”, chị Ngà nói mộc mạc. Cách nghĩ giản dị ấy đang dần trở thành ý thức chung của nhiều ngư dân trên đảo. Nhiều chủ tàu cá tự giác thu gom rác mang vào bờ xử lý thay vì xả trực tiếp xuống biển như trước đây.

Lan tỏa ý thức từ trường học và cộng đồng

Không chỉ dừng ở các chiến dịch vệ sinh môi trường định kỳ, công tác bảo vệ môi trường ở Cô Tô đang được mở rộng theo hướng xây dựng thói quen, ý thức và trách nhiệm cộng đồng.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là Hội thi STEM “Ngày hội tái chế: Thanh âm của biển - Sắc màu của rác” do Trường TH&THCS Đồng Tiến tổ chức nhằm hưởng ứng Chỉ thị số 01-CT/ĐU của Đảng ủy đặc khu về giữ gìn môi trường “sáng - xanh - sạch - đẹp”.

Hội thi thu hút 6 đội thi đại diện cho các khối lớp tham gia với hàng trăm sản phẩm tái chế từ chai nhựa, lon nước, giấy vụn, lưới đánh cá cũ, vỏ sò, vỏ ốc và nhiều vật liệu bỏ đi khác.

Từ những phế liệu tưởng chừng vô giá trị, học sinh đã sáng tạo thành mô hình hệ sinh thái đại dương, tàu thuyền, khung ảnh, đèn trang trí, váy thời trang tái chế hay các tác phẩm nghệ thuật mang thông điệp bảo vệ môi trường biển.

Không khí hội thi giống như một “xưởng sáng tạo xanh” thu nhỏ giữa đảo xa. Ở đó, những đứa trẻ không chỉ học cách tái chế rác mà còn học cách yêu biển bằng hành động cụ thể.

Em Đàm Ngọc Hoa, học sinh lớp 6A, chia sẻ: “Qua hội thi, chúng em hiểu hơn tác hại của rác thải nhựa với biển. Em mong mọi người hạn chế dùng đồ nhựa một lần và không xả rác xuống biển”.

Trong khi đó, em Lê Cẩm Ly, học sinh lớp 8, cho biết mô hình hệ sinh thái đại dương của nhóm được thực hiện với mong muốn góp phần lan tỏa thông điệp bảo vệ sinh vật biển và giữ gìn cảnh quan du lịch của đảo.

Từ trường học đến khu dân cư, phong trào “Ngày Chủ nhật xanh” cũng đã trở thành hoạt động quen thuộc ở Cô Tô. Mỗi cuối tuần, cán bộ, đoàn viên thanh niên, lực lượng vũ trang và người dân lại cùng nhau ra quân thu gom rác tại các bãi biển, tuyến đường và khu dân cư.

Hình ảnh những em nhỏ đeo găng tay nhặt từng vỏ lon, túi nilon trên bãi cát đang dần trở thành nét đẹp thường thấy ở đảo ngọc.

Quyết tâm xử lý 100% rác thải đại dương

Tại Đại hội Đảng bộ đặc khu Cô Tô lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, địa phương xác định mục tiêu đến năm 2030 sẽ thu gom, xử lý 100% rác thải đại dương tại các bãi biển và điểm tham quan du lịch.

Đây là một trong 15 nhóm chỉ tiêu phát triển chủ yếu được đưa vào Nghị quyết Đại hội, thể hiện quyết tâm chính trị rõ ràng của địa phương trong định hướng phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường.

Theo lãnh đạo đặc khu, để hoàn thành mục tiêu này, địa phương sẽ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ đầu tư hạ tầng xử lý rác, tăng cường phân loại, tái chế đến kiểm soát nguồn phát sinh rác từ tàu du lịch, nhà hàng, khách sạn và hoạt động khai thác thủy sản.

Từ năm 2020, lò đốt rác công nghệ áp suất âm đã được đưa vào vận hành, xử lý khoảng 65-70% lượng rác phát sinh trên đảo. Song với áp lực tăng trưởng du lịch, hệ thống hiện nay vẫn cần tiếp tục được nâng cấp và hoàn thiện.

Cùng với đó, đặc khu đang từng bước xây dựng cơ chế quản lý rác phù hợp với điều kiện biển đảo, ưu tiên các công nghệ gọn nhẹ, thân thiện môi trường và dễ vận hành.

Đặc biệt, việc ứng dụng chuyển đổi số trong giám sát môi trường, theo dõi nguồn phát sinh chất thải cũng được tính đến như một phần trong mô hình đặc khu hiện đại. Có thể nói, hành trình bảo vệ môi trường ở Cô Tô vẫn đang diễn ra từng ngày, âm thầm nhưng bền bỉ.

Giữ biển xanh chưa bao giờ là công việc dễ dàng. Nhưng điều đáng quý ở Cô Tô hôm nay không chỉ nằm ở những mục tiêu hay con số trong nghị quyết, mà nằm ở sự chuyển biến trong nhận thức cộng đồng. Khi người dân hiểu rằng giữ biển là giữ tương lai của chính mình, thì những bãi biển sạch rác, những rạn san hô hồi sinh hay những mùa cá quay trở lại sẽ không còn là điều quá xa vời.

Tháng 11/2025, UBND tỉnh Quảng Ninh quyết định thành lập Khu bảo tồn biển Cô Tô - Đảo Trần. Khu bảo tồn biển Cô Tô - Đảo Trần sẽ tạo thành mạng lưới bảo tồn biển quan trọng của Quảng Ninh, góp phần bảo vệ tài nguyên, môi trường biển. Đồng thời, giữ vai trò chiến lược trong phát triển kinh tế biển, du lịch sinh thái và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng biển đảo Đông Bắc của Tổ quốc.

Nguyễn Thành (nongnghiepmoitruong.vn)