VBĐVN.vn - Quy hoạch không gian biển, thủ tục giao khu vực biển đang là những nút thắt đối với phát triển điện gió ngoài khơi và hạ tầng năng lượng biển.

Hình thành các trung tâm năng lượng ven biển

Trong quá trình triển khai Nghị quyết 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển, trong lĩnh vực năng lượng, hàng loạt các trung tâm điện lực quy mô lớn tại khu vực ven biển được đầu tư, xây dựng. Nổi bật là Trung tâm Điện lực Vĩnh Tân tại tỉnh Bình Thuận (nay là tỉnh Lâm Đồng) với tổng công suất 4.284 MW; Trung tâm Điện lực Duyên Hải tại tỉnh Trà Vinh (nay là tỉnh Vĩnh Long) công suất 4.400 MW và Trung tâm Điện lực Quảng Trạch tại tỉnh Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị) với tổng công suất 4.403 MW.

Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), các trung tâm điện lực này giữ vai trò quan trọng trong việc bổ sung nguồn điện cho hệ thống điện quốc gia, đồng thời tạo động lực phát triển các khu công nghiệp ven biển, cảng biển, logistics và dịch vụ hàng hải tại nhiều địa phương.

Song song với phát triển nguồn điện, hàng loạt công trình lưới điện truyền tải, phân phối được đầu tư nhằm giải tỏa công suất các trung tâm điện lực ven biển và bảo đảm cung ứng điện cho các vùng kinh tế trọng điểm. Hệ thống lưới điện truyền tải ngày càng được kết nối đồng bộ giữa các vùng ven biển, đáp ứng nhu cầu điện gia tăng của các khu công nghiệp, khu kinh tế, cảng biển và vùng nuôi trồng thủy sản.

Nhiều dự án cấp điện ra đảo được triển khai bằng cả nguồn điện lưới quốc gia và hệ thống điện tại chỗ kết hợp diesel, điện mặt trời, điện gió. Hạ tầng điện phục vụ hải đảo hiện gồm hơn 57 km cáp ngầm xuyên biển 110 kV, gần 74 km cáp ngầm 22 kV cùng hàng trăm km đường dây trung, hạ áp.

Việc đưa điện lưới quốc gia ra các đảo như Phú Quốc, Cô Tô, Lý Sơn hay Kiên Hải không chỉ cải thiện đời sống người dân mà còn tạo điều kiện thúc đẩy du lịch, thương mại, nuôi trồng thủy sản và củng cố hạ tầng quốc phòng-an ninh trên biển.

Nút thắt thể chế, hạ tầng và huy động vốn

Bên cạnh kết quả đạt được, EVN cho rằng việc phát triển hệ thống điện phục vụ kinh tế biển vẫn đang đối mặt nhiều khó khăn, vướng mắc.

Theo EVN, hệ thống pháp luật liên quan đến phát triển năng lượng trên biển, đặc biệt là điện gió ngoài khơi, hiện chưa hoàn thiện và còn thiếu đồng bộ giữa các lĩnh vực điện lực, tài nguyên môi trường biển, đầu tư và xây dựng. Nhiều thủ tục liên quan đến khảo sát, giao khu vực biển, đánh giá tác động môi trường, phê duyệt đầu tư còn phức tạp, kéo dài, làm tăng chi phí chuẩn bị dự án và ảnh hưởng tiến độ triển khai.

Việc quy hoạch và sử dụng không gian biển cũng phát sinh nhiều bất cập khi phải đồng thời bảo đảm yêu cầu của giao thông hàng hải, nuôi trồng thủy sản, quốc phòng, bảo tồn biển và phát triển năng lượng. Dữ liệu khảo sát địa chất, điều kiện tự nhiên và tiềm năng năng lượng ngoài khơi tại nhiều khu vực còn thiếu, gây khó khăn cho công tác chuẩn bị đầu tư.

Đối với cấp điện hải đảo, EVN cho biết nhiều đảo nằm cách xa đất liền trên 100 km, độ sâu biển lớn trong khi phụ tải thấp nên việc đầu tư kéo điện lưới quốc gia gặp nhiều thách thức cả về kỹ thuật lẫn hiệu quả tài chính. Công tác vận chuyển thiết bị, sửa chữa, cung ứng nhiên liệu tại các đảo phụ thuộc lớn vào điều kiện thời tiết, ảnh hưởng đến độ tin cậy cung cấp điện.

Một trong những khó khăn lớn hiện nay là vấn đề huy động vốn. Các dự án điện gió ngoài khơi và hạ tầng truyền tải có quy mô đầu tư rất lớn, thời gian thu hồi vốn dài, trong khi khả năng tiếp cận tín dụng của EVN và các đơn vị thành viên ngày càng hạn chế.

Theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, giới hạn cấp tín dụng đối với một khách hàng sẽ giảm dần từ nay đến năm 2029, khiến nhiều ngân hàng thương mại trong nước đã gần chạm trần cho vay đối với EVN. Trong khi đó, nguồn vốn vay nước ngoài có bảo lãnh Chính phủ chủ yếu là vốn thương mại, lãi suất cao và thời hạn vay chưa thực sự phù hợp với các dự án năng lượng quy mô lớn.

Ngoài ra, năng lực trong nước về thiết kế, chế tạo thiết bị và thi công công trình năng lượng ngoài khơi còn hạn chế; nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực kỹ thuật ngoài khơi, khảo sát biển và vận hành hệ thống năng lượng tái tạo vẫn còn thiếu.

Cần cơ chế đặc thù cho điện gió ngoài khơi

Trước những khó khăn này, ông Nguyễn Tài Anh, Phó Tổng giám đốc EVN kiến nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện thể chế phát triển năng lượng biển theo hướng đồng bộ giữa pháp luật về điện lực, tài nguyên môi trường biển, đầu tư và xây dựng.

Tập đoàn đề xuất sớm ban hành các quy định thống nhất liên quan đến khảo sát và giao khu vực biển, đánh giá tác động môi trường, cơ chế lựa chọn nhà đầu tư và đấu nối lưới điện đối với các dự án năng lượng ngoài khơi.

EVN cũng kiến nghị nghiên cứu cơ chế đặc thù cho điện gió ngoài khơi như miễn, giảm thuế nhập khẩu thiết bị chưa sản xuất được trong nước; miễn hoặc giảm tiền sử dụng khu vực biển; cho phép tiếp cận nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài và cơ chế chia sẻ rủi ro tín dụng.

Để bảo đảm nguồn lực đầu tư, EVN đề xuất cho phép các tổ chức tín dụng thương mại được cho EVN và các đơn vị thành viên vay vượt giới hạn tín dụng nhằm triển khai các dự án điện trọng điểm theo Quy hoạch điện VIII. Đồng thời, kiến nghị tăng vốn điều lệ cho EVN để bảo đảm khả năng huy động vốn trong giai đoạn tới.

Tập đoàn cũng đề nghị Chính phủ nghiên cứu cơ chế đầu tư đồng bộ lưới điện truyền tải phục vụ điện gió ngoài khơi, cho phép đầu tư trước một số công trình truyền tải tại các khu vực có tiềm năng lớn nhằm chủ động giải tỏa công suất khi các dự án nguồn điện được triển khai.

Đối với hạ tầng điện hải đảo, EVN kiến nghị Quốc hội, Chính phủ ưu tiên bố trí vốn ngân sách cho các dự án cấp điện ra đảo; đồng thời xây dựng cơ chế đặc thù để thu hút các thành phần kinh tế tham gia đầu tư, quản lý và vận hành hệ thống điện tại các vùng biển đảo.

Theo EVN, việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và tháo gỡ các điểm nghẽn về vốn, quy hoạch, lưới điện sẽ có ý nghĩa quyết định đối với quá trình phát triển năng lượng biển, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam trong giai đoạn tới.

Trường Giang (nongnghiepmoitruong.vn)