VBĐVN.vn - Vị trí xa bờ tạo nên lợi thế chiến lược đặc biệt của Bạch Long Vĩ (Hải Phòng), là điểm tựa cho ngư dân, cung cấp dịch vụ hậu cần nghề cá, các hoạt động trên biển...

Chủ tịch đặc khu Bạch Long Vĩ Đào Minh Đông khẳng định, vị trí xa bờ tạo nên lợi thế chiến lược đặc biệt của đảo: là điểm tựa quan trọng cho ngư dân khai thác hải sản xa bờ, cung cấp dịch vụ hậu cần nghề cá, tìm kiếm cứu nạn và hỗ trợ hoạt động trên biển...

Hòn ngọc nơi tiền tiêu

Tháng 3/1993, con tàu từ đất liền rẽ sóng đưa 25 cán bộ và 62 đội viên thanh niên xung phong lên đường ra huyện đảo Bạch Long Vỹ. Hành trang mang theo của họ khi đó là sức trẻ, ý chí và tình yêu biển đảo quê hương. Mô hình "Đảo Thanh niên" đầu tiên trên cả nước được Trung ương Đoàn và TP. Hải Phòng chủ trương xây dựng.

Bạch Long Vĩ là đảo nằm xa bờ nhất của Việt Nam trong Vịnh Bắc Bộ, cách đường phân định Vịnh Bắc Bộ giữa Việt Nam và Trung Quốc 15 hải lý, cách Hòn Dáu (Đồ Sơn, Hải Phòng) 110km. Ngày 9/12/1992, huyện đảo Bạch Long Vĩ được thành lập, là đơn vị hành chính non trẻ trên bản đồ hành chính Việt Nam nhưng giữ vị trí tiền tiêu chiến lược về kinh tế, an ninh, quốc phòng.

Sau gần 4 thập kỷ, từ một hòn đảo xa bờ không điện, không nước ngọt, hạ tầng giao thông hoang sơ…, Bạch Long Vĩ đã có hệ thống hạ tầng khá đồng bộ với hệ thống cung cấp nước ngọt, đường sá, cầu cảng... Ngày 1/7/2025, Bạch Long Vĩ chính thức là một trong 13 đặc khu của cả nước.

Nghị quyết số 36 của Bộ Chính trị về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, các đảo tiền tiêu, huyện đảo và xã đảo (trong đó có Bạch Long Vỹ) là phên dậu, điểm tựa chiến lược để quản lý, bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia.

3 nhiệm vụ trọng tâm được triển khai, ưu tiên hàng đầu là phát triển hạ tầng thiết yếu tại các huyện đảo, xã đảo tiền tiêu và xa bờ, đặc biệt chú trọng các điều kiện sinh hoạt cơ bản như hệ thống điện, nước ngọt, giao thông và thông tin liên lạc. Phát triển kinh tế biển gắn với bảo tồn, đẩy mạnh các ngành kinh tế biển chủ lực như khai thác hải sản bền vững, dịch vụ hậu cần nghề cá, năng lượng tái tạo và du lịch sinh thái để vừa bảo tồn đa dạng sinh học biển, vừa khẳng định chủ quyền quốc gia.

Thứ ba là an sinh xã hội cho cư dân, xây dựng các cụm, tuyến đảo và khu vực ven biển vững mạnh, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần, đảm bảo điều kiện sống tốt để ngư dân và người dân yên tâm bám biển, bám đảo.

Chốt giữ nơi đầu sóng ngọn gió, tiền tiêu của Vịnh Bắc bộ, đặc khu Bạch Long Vĩ đang mang trong mình những trọng trách đó.

Lợi thế chiến lược của Bạch Long Vĩ

Theo ông Đào Minh Đông, đặc khu Bạch Long Vĩ có những điều kiện đặc thù riêng, đảo thường xuyên chịu tác động của thời tiết cực đoan, bão, áp thấp nhiệt đới và các hiện tượng thiên tai trên biển. Nguồn lực về đất đai, nước ngọt và các điều kiện bảo đảm cho phát triển kinh tế - xã hội còn nhiều hạn chế. Chi phí đầu tư, vận chuyển hàng hóa, cung ứng dịch vụ và tổ chức sản xuất đều cao hơn đáng kể so với khu vực đất liền. Đây là những khó khăn khách quan đã hiện hữu trong suốt quá trình xây dựng, bảo vệ và phát triển đảo

"Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn những khó khăn đó thì chưa thấy hết giá trị của Bạch Long Vĩ. Chính vị trí xa bờ lại tạo nên lợi thế chiến lược đặc biệt của đảo. Bạch Long Vĩ nằm giữa ngư trường trọng điểm Vịnh Bắc Bộ, là điểm tựa quan trọng cho ngư dân khai thác hải sản xa bờ, là nơi cung cấp dịch vụ hậu cần nghề cá, tìm kiếm cứu nạn và hỗ trợ hoạt động trên biển. Đây là lợi thế mà không phải địa phương nào cũng có được.

Bám sát Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 36 về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam và các định hướng của Tổng Bí thư trong chuyến thăm, làm việc tại Bạch Long Vĩ tháng 11/2024, xác định mục tiêu xây dựng Bạch Long Vĩ trở thành trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá, tìm kiếm cứu nạn và cung cấp các dịch vụ biển quan trọng của khu vực phía Bắc, là điểm tựa vững chắc để ngư dân yên tâm vươn khơi bám biển, góp phần phát triển kinh tế biển gắn với bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc”, ông Đông nhìn nhận.

Theo ông Đông, Đặc khu tập trung vào ba trụ cột phát triển chính. Thứ nhất là phát triển dịch vụ hậu cần nghề cá và kinh tế biển. Đây là lợi thế nổi trội nhất của Bạch Long Vĩ với vị trí nằm giữa ngư trường trọng điểm Vịnh Bắc Bộ, là cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão, các dịch vụ cung ứng nhiên liệu, nước ngọt, nhu yếu phẩm, bảo quản, thu mua và tiêu thụ hải sản nhằm hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động khai thác xa bờ.

Thứ hai, xây dựng đồng bộ hạ tầng phục vụ dân sinh và phát triển kinh tế biển. Đặc khu sẽ phối hợp với các sở, ngành tham mưu, đề xuất với Thành phố từng bước hoàn thiện hạ tầng giao thông biển, hệ thống điện, nước, thông tin liên lạc, hạ tầng số, nâng cao khả năng kết nối giữa đảo với đất liền và các trung tâm kinh tế ven biển. Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan thuộc Bộ Quốc phòng triển khai các nhiệm vụ của Đề án kinh tế quốc phòng Bạch Long Vĩ để đầu tư, nâng cấp các cơ sở hạ tầng về quốc phòng và kinh tế, dân sinh. Đẩy mạnh thu hút đầu tư, hướng mạnh thu hút đầu tư ngoài nhà nước cho phát triển dịch vụ hậu cần nghề cá và phát triển du lịch.

Thứ ba, phát triển kinh tế biển xanh, bền vững trên cơ sở ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, bảo vệ môi trường và khai thác hợp lý tài nguyên biển. Mọi hoạt động phát triển đều phải bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với bảo tồn hệ sinh thái biển và yêu cầu về quốc phòng, an ninh.

Cùng với phát triển dịch vụ hậu cần nghề cá, Đặc khu sẽ phối hợp với các sở, ngành của Thành phố đẩy mạnh phát triển du lịch theo hướng du lịch trải nghiệm, du lịch bảo vệ chủ quyền biển đảo, hướng tới phát triển du lịch nghỉ dưỡng cao cấp.

“Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt đòi hỏi chi phí đầu tư, sản xuất và sinh hoạt cao hơn, nhưng đồng thời cũng tạo nên những giá trị riêng biệt cho các sản phẩm và dịch vụ được hình thành trên đảo. Mỗi sản phẩm thủy sản mang thương hiệu Bạch Long Vĩ không chỉ là sản phẩm kinh tế mà còn chứa đựng giá trị của lao động giữa biển khơi, giá trị của vùng biển tiền tiêu và giá trị của sự hiện diện dân sự bền vững trên biển.

Giải pháp của chúng tôi là không cạnh tranh bằng số lượng hay quy mô mà tập trung nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và xây dựng thương hiệu riêng cho sản phẩm biển đảo Bạch Long Vĩ. Đặc khu sẽ đẩy mạnh liên kết với các doanh nghiệp, các trung tâm tiêu thụ lớn, các chương trình xúc tiến thương mại của Thành phố; ứng dụng chuyển đổi số, thương mại điện tử và truy xuất nguồn gốc để đưa sản phẩm biển đảo đến gần hơn với người tiêu dùng trong nước và quốc tế", ông Đào Minh Đông chia sẻ.

Nỗ lực bảo tồn đa dạng sinh học

Phát triển kinh tế biển gắn với bảo tồn, những năm qua, công tác nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ tại Khu Bảo tồn biển Bạch Long Vĩ đang được đẩy mạnh nhằm bảo vệ và khai thác bền vững nguồn tài nguyên biển quý giá.

Nhiều công nghệ tiên tiến đã được đưa vào áp dụng, mở ra hướng tiếp cận hiện đại trong quản lý và bảo tồn biển đảo như ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) và công nghệ viễn thám để theo dõi, đánh giá sự biến động của các hệ sinh thái rạn san hô và hệ sinh thái rong - cỏ biển. Các thiết bị giám sát tự động, định vị vệ tinh được sử dụng để thu thập dữ liệu về nhiệt độ nước biển, độ mặn, ô nhiễm cũng như theo dõi hành vi di cư của một số loài hải sản, chim biển…

Những dữ liệu này là cơ sở khoa học vững chắc để đưa ra các quyết sách quản lý, bảo tồn kịp thời. Đặc biệt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chuyển giao những công nghệ này cho địa phương và cộng đồng nhằm tăng cường năng lực quản lý tại chỗ và thúc đẩy phát triển bền vững vùng biển đảo.

Song song với ứng dụng công nghệ, các hoạt động nghiên cứu khoa học cũng được Ban Quản lý Khu Bảo tồn biển Bạch Long Vĩ triển khai. Từ năm 2017 - 2019, Ban Quản lý thực hiện đề tài “Nghiên cứu xây dựng quy trình sinh sản nhân tạo ốc đụn cái”. Đây là loài đặc hữu, quý hiếm, có giá trị kinh tế và sinh thái cao nhưng đang đứng trước nguy cơ suy giảm ngoài tự nhiên.

Tiếp đó, từ năm 2019 - 2021, đề tài cấp Thành phố “Nghiên cứu xây dựng quy trình nhân giống san hô trên bể và thử nghiệm trồng san hô tái tạo, phục hồi hệ sinh thái rạn san hô tại Khu Bảo tồn biển Bạch Long Vĩ” đã xây dựng quy trình và trồng phục hồi, tái tạo được tổng số 1.302 mảnh san hô giống/5.100m² trong Khu Bảo tồn.

Những nỗ lực này không chỉ mang lại giá trị khoa học mà còn góp phần thiết thực trong bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế biển bền vững tại Bạch Long Vĩ. Ban Quản lý Khu Bảo tồn biển phối hợp với Viện Nghiên cứu Hải sản đã khảo sát thực địa, theo dõi diễn biến sinh thái các bãi giống định cư của hải sản quý hiếm. Phối hợp với Trung tâm Quan trắc môi trường - Viện Nghiên cứu Hải sản quan trắc, phân tích môi trường biển Đông - Tây Nam Bộ, biển Côn Sơn và vùng nuôi cá biển tập trung. Phối hợp với Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga nghiên cứu đặc điểm thành phần loài, phân bố và quan hệ di truyền của lớp thân mềm chân bụng ở vùng biển phía bắc vịnh Bắc Bộ. Viện Năng lượng và Tài nguyên biển triển khai thả phục hồi nguồn lợi cầu gai đen. Viện Nghiên cứu Hải sản và Tổ chức UNDP Việt Nam triển khai trồng phục hồi hệ sinh thái rạn san hô tại Bạch Long Vĩ…

Năm 2019, đề tài "Nghiên cứu xây dựng quy trình nhân giống san hô trên bể và thử nghiệm trồng san hô tái tạo, phục hồi hệ sinh thái rạn san hô tại Khu Bảo tồn biển Bạch Long Vĩ" triển khai nhằm đánh giá tỷ lệ sống và tăng trưởng của san hô cứng được trồng phục hồi. Dự án đã tập trung vào 5 loài san hô thuộc 2 giống quan trọng là Acropora (san hô cành) và Montipora (san hô dạng phủ), nguồn giống được lấy từ khu vực có san hô phát triển tốt và khỏe mạnh ở phía tây bắc đảo Bạch Long Vĩ. Sau thời gian theo dõi, kết quả hết sức khả quan: tỷ lệ sống trung bình của các tập đoàn san hô trồng phục hồi đạt 80%. Các loài san hô cành thuộc giống Acropora thể hiện khả năng phục hồi vượt trội so với san hô dạng phủ thuộc giống Montipora.

Tiến sĩ Hoàng Đình Chiều - Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Hải sản phía Bắc (Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam) đánh giá, Bạch Long Vĩ là khu vực xa bờ, ít chịu ô nhiễm trực tiếp từ đất liền so với Cát Bà, tuy nhiên lại chịu ảnh hưởng nhiều của thủy động lực học như dòng chảy, nhiệt độ và dễ xảy ra hiện tượng tẩy trắng san hô do biến đổi khí hậu.

Dự án đã nhân giống 5 loài san hô trong môi trường nhân tạo đạt hơn 2.000 tập đoàn giống kích thước nhỏ. Sau 1 năm trồng phục hồi bằng nguồn giống nhân tạo, tỷ lệ sống đạt trên 80%, mức tăng trưởng trung bình 4,7mm/tháng. Viện Nghiên cứu Hải sản đang tiếp tục triển khai chương trình trồng phục hồi san hô ở Bạch Long Vĩ.

Chủ tịch đặc khu Bạch Long Vĩ Đào Minh Đông cho biết, từ khi triển khai công tác bảo tồn biển, đa dạng sinh học tại Bạch Long Vĩ được nâng cao. Cùng với đó, nguồn lợi thủy sản có xu hướng phục hồi nhanh, đặc biệt là các rạn san hô được phục hồi nhanh và có giá trị sinh học rất cao.

Kiên Trung - Đinh Mười (nongnghiepmoitruong.vn)