VBĐVN.vn - Không chỉ khai thác, người dân ven biển Quảng Ngãiđang trực tiếp quản lý, bảo vệ nguồn lợi thủy sản, góp phần gìn giữ hệ sinh thái và tạo sinh kế lâu dài.
Gành Yến và Hòn Cóc (xã Vạn Tường, tỉnh Quảng Ngãi) là 2 khu vực có hệ sinh thái biển đặc trưng với những bãi rong mơ, rạn san hô cùng nhiều loài thủy sản có giá trị sinh thái, kinh tế cao. Đây cũng là nơi sinh trưởng, sinh sản của nhiều loài hải sản tự nhiên, giữ vai trò quan trọng đối với nguồn lợi thủy sản ven bờ.

Nhằm bảo vệ, phục hồi nguồn lợi thủy sản và phát huy vai trò của người dân trong quản lý tài nguyên biển, những năm qua, địa phương đã tổ chức cộng đồng tham gia quản lý các khu vực có hệ sinh thái quan trọng. Những người được lựa chọn tham gia đều là cư dân sinh sống ven biển, gắn bó với ngư trường và am hiểu điều kiện tự nhiên tại địa bàn.

Tại xã Vạn Tường, 2 Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản được thành lập tại Gành Yến và Hòn Cóc. Sau khi được giao quyền quản lý, các tổ từng bước xây dựng quy chế hoạt động, phân công thành viên thực hiện nhiệm vụ bảo vệ khu vực được giao; phối hợp với chính quyền, lực lượng chức năng tuyên truyền người dân khai thác thủy sản đúng quy định, bảo vệ rong mơ, rạn san hô và các khu vực cần ưu tiên bảo vệ.

Việc đưa người dân trực tiếp tham gia quản lý được xem là bước đi quan trọng trong thực hiện cơ chế đồng quản lý nguồn lợi thủy sản. Bởi cộng đồng không chỉ là đối tượng khai thác, hưởng lợi từ biển mà còn có thể trở thành lực lượng trực tiếp phát hiện, ngăn ngừa những hành vi làm suy giảm nguồn lợi ngay tại địa bàn.

Đến nay, 2 Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản tại xã Vạn Tường có tổng cộng 77 thành viên, được giao quản lý gần 290 ha mặt nước. Trong đó, Tổ cộng đồng Gành Yến có 59 thành viên, quản lý 218 ha, bao gồm khu vực hệ sinh thái rong mơ và rạn san hô. Tổ cộng đồng Hòn Cóc có 18 thành viên, quản lý 72 ha, trong đó có 4 vùng rong mơ trọng điểm gồm Hòn Cóc, Suối Khoai, Lan Khe và Bãi Ngao.

Theo lãnh đạo UBND xã Vạn Tường, việc thành lập các tổ cộng đồng đã tạo chuyển biến tích cực trong quản lý tài nguyên biển. Từ việc trước đây người dân khai thác tự phát, nay họ đã ý thức hơn trong việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản và phối hợp cùng chính quyền quản lý khu vực được giao.

Tuy nhiên, để các tổ cộng đồng thực hiện tốt hơn vai trò được giao, hiện nay, các tổ cộng đồng cũng gặp không ít khó khăn. Ông Nguyễn Văn Chiến, Tổ trưởng Tổ cộng đồng Hòn Cóc cho biết: Với diện tích quản lý rộng, việc tuần tra, giám sát trên biển đòi hỏi phương tiện phù hợp, trong khi nguồn lực của các tổ còn hạn chế. Điều chúng tôi cần nhất hiện nay là phương tiện và trang thiết bị phục vụ tuần tra và kinh phí hoạt động để bảo vệ hiệu quả khu vực được giao”, ông Chiến nói.

Từ thực tế hoạt động của các tổ cộng đồng, ngành thủy sản cho rằng, việc giao quyền quản lý mới là bước đầu. Để cơ chế đồng quản lý phát huy hiệu quả, cần tiếp tục nâng cao năng lực cho thành viên, bổ sung phương tiện thiết yếu và có cơ sở dữ liệu về nguồn lợi làm căn cứ xác định khu vực ưu tiên bảo vệ.

Ông Võ Văn Hải, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản - Biển đảo tỉnh Quảng Ngãi, cho biết, việc thành lập các tổ cộng đồng là bước đi quan trọng trong thực hiện cơ chế đồng quản lý theo Luật Thủy sản. Thời gian tới, Chi cục sẽ rà soát nhu cầu thực tế để tham mưu hỗ trợ một số trang thiết bị thiết yếu, đồng thời tổ chức tập huấn nâng cao năng lực cho thành viên các tổ.

Cùng với đó, Chi cục sẽ phối hợp điều tra, đánh giá hiện trạng phân bố nguồn lợi thủy sản, qua đó xác định những khu vực trọng điểm cần ưu tiên bảo vệ. Đây sẽ là cơ sở để hoạt động quản lý của cộng đồng sát hơn với đặc điểm hệ sinh thái và nguồn lợi tại từng khu vực.

Bảo vệ nguồn lợi thủy sản cũng đặt ra yêu cầu phải giải quyết bài toán sinh kế. Khi người dân trực tiếp tham gia gìn giữ rong mơ, rạn san hô, việc tạo ra lợi ích kinh tế từ những giá trị được bảo vệ sẽ giúp cộng đồng có thêm động lực duy trì hoạt động.

Theo ông Ưng Văn Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Ngãi, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế để cộng đồng được hưởng lợi trực tiếp từ hoạt động bảo vệ tài nguyên. Cùng với đó, việc liên kết người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cần được đẩy mạnh để hình thành các chuỗi giá trị phù hợp với lợi thế địa phương, góp phần tạo sinh kế ổn định, nâng cao thu nhập cho người dân ven biển.

Tại Gành Yến và Hòn Cóc, phát triển du lịch cộng đồng cũng được đặt ra cùng với yêu cầu bảo tồn. Những bãi rong mơ, rạn san hô và cảnh quan biển nếu được bảo vệ tốt sẽ tạo thêm giá trị cho hoạt động trải nghiệm, tham quan. Khi người dân trực tiếp tham gia và hưởng lợi, bảo vệ tài nguyên sẽ không còn chỉ là trách nhiệm mà trở thành một phần của sinh kế.

Ông Nguyễn Đức Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi nhìn nhận, việc tổ chức cộng đồng tham gia quản lý bước đầu tạo cơ chế để người dân cùng chính quyền chia sẻ trách nhiệm bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Để mô hình phát huy hiệu quả, địa phương cần tiếp tục tăng cường phối hợp, tháo gỡ khó khăn về phương tiện, trang thiết bị và cơ chế hoạt động; đồng thời hoàn thiện quy chế phối hợp giữa chính quyền, lực lượng biên phòng và các tổ cộng đồng trong tuần tra, giám sát.

Những vướng mắc về quy hoạch, quản lý cũng cần được rà soát để kịp thời kiến nghị cấp có thẩm quyền tháo gỡ. “Gành Yến và Hòn Cóc là những khu vực có giá trị đặc biệt về hệ sinh thái rong mơ và rạn san hô. Bảo vệ tốt nguồn lợi thủy sản không chỉ gìn giữ tài nguyên thiên nhiên mà còn tạo nền tảng để phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng ven biển”, ông Bình nhấn mạnh.

Lê Khánh (nongnghiepmoitruong.vn)