VBĐVN.vn - PGS. TS Nguyễn Chu Hồi cho rằng, Việt Nam phải 'ra biển bằng đôi chân thể chế và công nghệ'.

Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng trở thành quốc gia biển mạnh, giàu từ biển và phát triển bền vững trên nền tảng kinh tế biển hiện đại. Tại Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, việc ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh đã khẳng định quyết tâm chính trị đưa biển trở thành không gian phát triển chiến lược, tạo động lực tăng trưởng mới cho đất nước.

Đây không chỉ là sự kế thừa những kết quả sau gần tám năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW của khóa XII về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam mà còn là bước phát triển mới trong tư duy lãnh đạo của Đảng. Nếu trước đây trọng tâm là khai thác hiệu quả tiềm năng biển thì nay yêu cầu được đặt ra cao hơn: phát triển kinh tế biển trên nền tảng quản trị hiện đại, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, giữ vững quốc phòng, an ninh và chủ quyền biển, đảo.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược trên biển ngày càng gay gắt, biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp và xu hướng chuyển đổi xanh diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, việc hiện thực hóa khát vọng biển mạnh không chỉ là yêu cầu phát triển kinh tế mà còn là vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với tương lai đất nước.

Chuyển tiềm năng thành động lực phát triển

Theo PGS. TS Nguyễn Chu Hồi, Phó Chủ tịch thường trực Hội Thủy sản Việt Nam, Việt Nam có nhiều lợi thế hiếm có để phát triển kinh tế biển. Bởi nước ta sở hữu hơn 3.260km bờ biển, vùng biển rộng gấp khoảng ba lần diện tích đất liền cùng hơn 3.000 đảo lớn, nhỏ phân bố từ Bắc vào Nam. Hệ thống vũng, vịnh, cửa sông, đầm phá, các hệ sinh thái biển phong phú cùng vị trí nằm trên tuyến hàng hải quốc tế quan trọng đã tạo nên lợi thế đặc biệt về giao thương, logistics, thủy sản, du lịch biển, dầu khí, năng lượng tái tạo và nhiều ngành kinh tế mới.

Không chỉ là không gian phát triển kinh tế, biển còn là không gian sinh tồn, không gian chiến lược về quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong bảo vệ chủ quyền quốc gia cũng như kiểm soát các tuyến hàng hải quốc tế.

Tuy nhiên, theo chuyên gia, những lợi thế ấy vẫn chưa được chuyển hóa tương xứng thành nguồn lực phát triển. Sau gần 8 năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW, kinh tế biển đã đạt nhiều kết quả tích cực nhưng việc khai thác, sử dụng và quản trị biển vẫn còn thiếu bền vững, chưa đáp ứng kỳ vọng.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là nhận thức về phát triển kinh tế biển theo hướng tổng hợp chưa thật sự thống nhất. Nhiều địa phương vẫn phát triển theo tư duy ngành hoặc theo địa giới hành chính, trong khi biển là không gian liên thông, nơi các hoạt động kinh tế luôn có sự tác động qua lại.

Theo PGS. TS Nguyễn Chu Hồi, cơ chế phối hợp liên ngành, liên vùng còn hạn chế; quy hoạch còn phân mảnh; quy hoạch không gian biển quốc gia chưa phát huy đầy đủ vai trò điều phối. Không ít trường hợp, sự phát triển của ngành này hoặc địa phương này lại làm thu hẹp dư địa phát triển của ngành khác hoặc địa phương khác.

Bên cạnh đó, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số chưa trở thành nền tảng của quản trị biển hiện đại. Nhiều hoạt động khai thác vẫn dựa vào công nghệ truyền thống, trong khi các lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi, kinh tế biển sâu, kinh tế carbon xanh hay nuôi biển công nghệ cao đều đòi hỏi trình độ công nghệ tiên tiến và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo PGS.TS Nguyễn Chu Hồi, nguồn lực đầu tư cho phát triển biển cũng còn phân tán, chưa hình thành được các dự án động lực đủ sức lan tỏa. Trong khi đó, phát triển kinh tế biển hiện đại đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi dài và cơ chế chính sách ổn định để thu hút các nhà đầu tư chiến lược.

Tiến ra biển bằng đôi chân thể chế và công nghệ

Nhìn từ những điểm nghẽn đó, PGS. TS Nguyễn Chu Hồi cho rằng, Nghị quyết số 20-NQ/TW sẽ tạo nền tảng để đổi mới mạnh mẽ mô hình phát triển biển trong giai đoạn tới.

PGS. TS Nguyễn Chu Hồi cho rằng, muốn đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh thì trước hết phải tạo đột phá về thể chế. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về biển, xây dựng cơ chế quản trị tổng hợp, thống nhất và hiện đại chính là điều kiện tiên quyết để khơi thông mọi nguồn lực phát triển.

Một trong những yêu cầu cấp bách là nâng cao chất lượng quy hoạch không gian biển. Không gian biển phải được quản trị theo hướng đa ngành, đa mục tiêu, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và giữ vững quốc phòng, an ninh.

Theo chuyên gia, việc sắp xếp lại đơn vị hành chính thời gian qua cũng mở ra cơ hội phát triển mới. Sau hợp nhất, nhiều địa phương có điều kiện kết nối giữa miền núi, trung du với đồng bằng ven biển, tạo dư địa hình thành các hành lang kinh tế, trung tâm logistics, chuỗi công nghiệp và dịch vụ gắn với cảng biển. Đây là lợi thế quan trọng để xây dựng các cực tăng trưởng mới theo hướng liên kết vùng thay vì phát triển cục bộ như trước.

PGS. TS Nguyễn Chu Hồi cũng cho rằng, Việt Nam phải "ra biển bằng đôi chân thể chế và công nghệ". Theo ông, đây là hai trụ cột quyết định khả năng cạnh tranh của kinh tế biển trong tương lai.

Điều đó đồng nghĩa với việc cùng với hoàn thiện thể chế, Việt Nam cần đầu tư mạnh cho điều tra cơ bản tài nguyên, môi trường biển; xây dựng cơ sở dữ liệu số về biển; ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, viễn thám và công nghệ số trong quản lý, giám sát và khai thác tài nguyên biển. Đây sẽ là nền tảng nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, giảm rủi ro trong khai thác biển xa, biển sâu và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Cùng với đó là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành kinh tế biển mới như điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao, logistics biển, công nghiệp đóng tàu hiện đại, dược liệu biển hay kinh tế bảo tồn. Đây đều là những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, phát thải thấp và phù hợp với xu hướng tăng trưởng xanh của thế giới.

Theo chuyên gia, cần sớm hoàn thiện các cơ chế, chính sách để thu hút các nhà đầu tư chiến lược, nhất là trong các ngành kinh tế biển mới. Đồng thời, tiếp tục điều chỉnh, hoàn thiện pháp luật về tài nguyên, môi trường biển và hải đảo nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn cho quá trình đầu tư, phát triển.

Trường Giang - Hồng Thắm (nongnghiepmoitruong.vn)